Tà áo màu thiên thanh

                                                

Tiếng trống trường vang lên thôi thúc. Cô giáo bước vào, chúng tôi đồng loạt đứng lên chào. Cô mặc chiếc áo dài màu xanh da trời (ngày ấy giáo viên đi dạy rất ít người mặc áo dài), còn rất trẻ, tóc xỏa ngang vai. Với nụ cười thật thân thiện, cô tự giới thiệu và hỏi tên từng học sinh. Cô làm quen với chúng tôi thật nhanh.  Tôi cảm thấy mến cô ngay từ  cái nhìn đầu tiên. Hình ảnh thân thương ấy đã nhẹ nhàng đi vào tâm hồn thơ ngây của tôi tự lúc nào không rõ. Hai mươi sáu năm trôi qua, nhưng ký ức tuổi học trò năm ấy và tình thầy trò vẫn còn đậm nét trong tôi.

Sau 30 tháng 4, tôi chỉ mới mười hai tuổi. Học lớp năm, tôi là học sinh đứng nhất nhì lớp, thế mà tôi đã bị rớt trong kỳ thi chuyển cấp từ lớp 5 lên lớp 6. Tôi hoang mang suy nghĩ : “Tôi làm bài được, tại sao tôi bị đánh rớt?”. Khi mọi tia hy vọng hầu như  tắt ngấm thì nghe đâu có trường Bổ túc công nông đang chiêu sinh, chúng tôi mừng quá nội hồ sơ vào xin học.

Gặp cô, nghe cô trò chuyện thật dễ mến, chúng tôi càng sung sướng khi được cô làm giáo viên chủ nhiệm. Cô dạy tận tình, dễ hiểu và sinh động nên các bạn học rất chăm chỉ. Anh bạn Hồ Hồng lớn hơn chúng tôi mấy tuổi, cao to, ngồi bàn cuối, lầm lì không nó chuyện với ai, thường xuyên được cô quan tâm giúp đỡ. Bạn Ngọc Thành nghịch phá không chịu học, nghe cô khuyên  nhủ đã khóc và thay đổi hẳn tính tình. Những buổi tối tập văn nghệ luôn có cô theo dự . Cô tập cho chúng tôi hát, thậm chí làm khán giả xem chúng tôi pha trò. Nhờ cô, tôi sửa tính tự kiêu và cư xử hoà nhã với bạn bè. thái độ cư xử thiếu hòa nhã với bạn bè. Có lần tôi được cô dẫn đi dự buổi lễ Hiến Chương các nhà giáo 20-11 dành cho thầy cô toàn thị xã. Lúc chuẩn bị lên hát , tôi bị nghẹn thở có lẽ vì quá hồi hộp. Cô đã khóc vì quá lo cho sức khỏe của tôi. Không phải riêng tôi mà tất cả các học trò đều được cô yêu thương và dạy dỗ theo cách riêng tùy theo cá tính, khả năng và hoàn cảnh. Có dịp rãnh rỗi, cô dẫn chúng tôi về rẫy của nhà cô chơi. Cô dạy chúng tôi giả gạo, sàn sẩy, rồi dạy vo gạo, nấu cơm. Cô hái cải rỗ xào với thịt bò, bắt cua đồng um với me… đãi chúng tôi. Cô không những dạy chúng tôi yêu lao động mà còn dạy chúng tôi biết “ thưởng thức” thành quả lao động của mình nữa.

Năm 1976, năm đầu tiên tổ chức thi học sinh giỏi ở Miền Nam, trong số nhiều trường cấp II tham dự có trường của chúng tôi. Cô chăm lo và động viên chúng tôi rất nhiều. Tôi nhớ sau khi làm xong bài văn phát biểu cảm tưởng một đoạn thơ của nhà thơ Tố Hữu ca ngợi hình ảnh anh giải phóng quân, tôi đã ghi lại bài làm của mình cho cô chấm điểm. Đọc xong, cô tuyên bố: “Bài làm khá lắm , em sẽ đoạt giải cao kỳ này”…Kết quả, tôi đứng thứ nhì toàn thị xã. Tên tôi được đọc trên đài phát thanh. Cô trò tôi vô cùng mừng rỡ, gia đình cũng vui và tự hào về tôi.

Chúng tôi chỉ được học một năm với cô ở ngôi trường ấy. Sau đó, phòng giáo dục đánh giá cao thành tích học tập của chúng tôi và chuyển toàn bộ học sinh và giáo viên qua các trường công khác. Chúng tôi vừa vui, lại vừa buồn, vui vì sắp được hoc trường công, còn buồn vì sắp xa thầy cô. Trước khi chia tay, cô dặn chúng tôi phải cố gắng học tập, biết vâng lời, phải tự tin, không được mặc cảm là học sinh bổ túc … Đúng như lời cô nói, khi học tiếp lớp 7 ở các trường khác, nhiều thành viên lớp chúng tôi đã trở thành những hạt nhân phong trào. Sau này tôi tốt nghiệp phổ thông loại giỏi nhưng lại vấp phải chuyện lý lịch ở lần thi đại học. Những khi gặp khó khăn, vấp ngã tôi thường viết thư tâm sự với cô và được cô cho những lời khuyên hữu ích. Bao nhiêu năm qua, cô luôn là người công nhận những thành quả lao động học tập của tôi, giúp tôi tìm ra những hướng đi đúng. Cô luôn động viên tôi cố gắng đừng nản chí, rồi sẽ có ngày đạt được điều mình mong muốn. Sau này, trước khi bao nhiêu đổi mới của đất nước, nhiều định kiến đã được xóa bỏ. Tôi, một học sinh ngày nào thi rớt đại học, giờ nằm trong danh sách được du học Liên Xô. Cô giáo tôi, từ một giáo viên dạy cấp II, đã học xong đại học…Qua nhiều năm tận tuỵ với nghề, cô đã trở thành Trưởng Phòng Giáo Dục của Thành Phố Quê tôi – Phan Thiết. Tôi nghĩ xuất phát từ lòng yêu nghề, tình thương cô dành cho học sinh nên cô đã được mọi người yêu quí và trân trọng như hôm nay. Tôi cảm thấy tự hào là học trò của cô.

 Mỗi khi nghe bài  Chị tôi của nhạc sĩ Trần Tiến tôi thường liên tưởng đến cô. Mẹ cô đã già, một mình cô lo lắng, dạy dỗ cho bầy em lần lượt trưởng thành và đều đi theo nghề giáo. Dường như  cô quên đi tuổi thanh xuân của mình.

Tôi ở xa nên ít có dịp về thăm cô, thường thì Tết là cô trò mới có dịp gặp nhau. Có năm tôi và cô đi đón giao thừa ở trường cô dạy. Có năm, cô trò ngồi nhâm nhi ly rượu nếp , đĩa tai heo ngâm dấm cô làm, ngồi say sưa nhắc lại chuyện ngày xưa: Lũ học trò nghịch ngợm chúng tôi đi “phá đám” thầy nào yêu thích cô. Sau nhiều năm không gặp nhưng cô vẫn nhớ tên và nhớ cả chỗ ngồi của từng học sinh trong lớp. Chúng tôi ngạc nhiên hỏi mới biết cô có các nhớ riêng rất hay. Cô dán ảnh vào chỗ ngồi từng học sinh theo sơ đồ lớp, những tấm sơ đồ ấy cô vẫn giữ bên cạnh, lâu lâu  lại giở ra xem. Cô như người lái đò đưa chúng tôi qua sông và dõi theo từng bước chân chúng tôi bao năm, vui buồn với những thành bại của học trò mình. Có đứa tay bồng tay bế về thăm cô từ vùng kinh tế mới, có đứa gia đình tan vỡ về ôm cô khóc, có mấy đứa thành đạt về khoe với cô… Tự bao giờ, tình thầy trò giữa cô và chúng tôi đã trở nên gần gủi, thân thiết, bền vững như tình gia đình ruột thịt.

Ngày nhà giáo VN vừa rồi, tôi gởi tặng cô một tấm thiệp . Trong đó, tôi vẽ cô đang đứng trên bục giảng, mặc áo dài, tóc ngang bờ vai. Phía dưới lô nhô mấy cái đầu của chúng tôi đang tròn xoe mắt, há hốc mồm nghe cô giảng bài. Tôi nghĩ, khi xem, chắc cô sẽ cười và nói rằng: “ Cái thằng Vũ Anh này, gần bốn mươi tuồi rồi mà vẫn trẻ con như ngày nào!” Nhiều khi tôi cứ ước ao có một ngày về ngồi trong lớp 6A để được nghe tiếng cô giảng bài, được gặp lại bạn bè một thời thơ dại.

                       

( Đăng trong tạp chí TUỔI TRẺ CHỦ NHẬT – Số 37 / ngày 22-9-2002)

Bóng thầy

                 

                                                        

Trong ký ức thời niên thiếu của mình, trường Phan Bội Châu là một phần hình ảnh thật nên thơ của quê hương Phan Thiết. Ngôi trường ngói đỏ, tường vàng, rợp bóng cây xanh đã chứng kiến những quãng đời tuyệt đẹp của tuổi học trò, chất chứa những kỷ niệm có tôi cùng bạn bè trang lứa và thầy cô kính yêu.

Năm cuối cấp, tôi học môn vật lý do thầy Lê Hữu Nga dạy. Thầy là một trong những giáo viên trẻ, còn độc thân, đôi mắt sáng thật hiền nhưng rất cương nghị. Cách diễn đạt của thầy nhiều khi không được lưu loát cho lắm, nhưng bài giảng của thầy thật dễ hiểu. Đôi khi trong giờ học, chúng tôi ít tập trung nên không hiểu bài. Thế nhưng, thầy không giận, cứ giảng lại từ đầu cho đến khi nào chúng tôi hiểu mới thôi. Là giáo viên chủ nhiệm, nhưng thầy rất  ít khi la rầy chúng tôi. Thầy luôn cho những lời khuyên chân thành và ý nghĩa để chúng tôi ngẫm nghĩ  mà sửa đổi.

Ngày thi tốt nghiệp phổ thông sắp đến. Chúng tôi ngổn ngang với bao nhiêu bài vở. Thầy đưa ra ý định làm cho mỗi người một tập tài liệu môn vật lý để dễ dàng ôn tập hơn. Lúc đó, máy photocopy và máy quay rô-nê-ô rất hiếm nên thầy phải dạy chúng tôi  in thủ công. Chúng tôi lập ngay một “ xưởng in nhỏ” ở nhà một bạn trong nhóm, cùng thầy miệt mài ngày đêm in tài liệu ôn tập. Ngoài việc in ấn, chúng tôi còn phụ thầy vẽ những hình ảnh minh họa trong bài. Nhiều đứa buồn ngủ, nằm lăn ra sàn gỗ đánh một giấc, thức dậy lại tiếp tục làm việc, nhưng thầy hầu như thức trắng đêm để gõ bản in vì chúng tôi không ai đánh được máy chữ cả. Nhiều lần tôi thức giấc, thấy thầy vẫn ngồi đánh máy bên ngọn đèn dầu leo lét. Bóng thầy hắt lên vách tường  thật thân thương và cảm động. Hình ảnh đó đã để lại một ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn tôi. Lần đầu tiên làm được một công việc ý nghĩa như vậy nên chúng tôi cảm thấy rất vui vẻ và hăng hái. Công việc hoàn thành trước ngày thi tốt nghiệp phổ thông một tháng. Ngày đó, chưa có những giáo trình ôn tập được in ra bán như bây giờ nên tài liệu được sự đón nhận rất nồng nhiệt của toàn thể học sinh khối 12. Một kết quả thật đáng mừng: Hầu như không có học sinh bị dưới điểm môn vật lý của thầy và kết quả đậu tốt nghiệp toàn trường rất cao (hơn chín mươi chín phần trăm). Sau đó, nhóm chúng tôi vội vã vào Sài Gòn ôn thi đại học ngay.  Một hôm trời rả rích mưa,  tôi đang ngồi làm bài bỗng dưng nghe có tiếng gọi. Mở cửa ra, tôi nhìn thấy thầy, người ướt sũng. Thầy từ Phan Thiết đi xe đò cả ngày trời vào Sài Gòn thăm chúng tôi. Thầy rút trong áo khoác ra một phong thư, trong ấy có giấy chứng nhận tốt nghiệp và cả giấy báo thi đại học đưa cho tôi. Thầy báo tôi đậu tốt nghiệp loại giỏi. Tôi rất vui và xúc động trước tình cảm của thầy. Sau đó, thầy trò đèo nhau trên chiếc xe đạp cọc cạch đi tìm bánh xèo chảo để ăn mừng. Kỷ niệm thầy trò té xe, cười lăn  trong vũng nước mưa, tôi vẫn còn nhớ. Vì phải chạy ngược, chạy xuôi đến các trung tâm luyện thi, trọ học vất vả ở Sài Gòn, nên tôi than  thở với thầy:“ Ở đây chán quá thầy ơi, tụi em khổ quá chừng…”. Thầy bảo không có nơi đâu bằng quê nhà, nhưng cuộc sống nhiều thử thách mới có ý nghĩa. Tôi ngồi ngây ngây nghe thầy nói về kinh nghiệm thi đại học, về tình cảm và cuộc sống. Chia tay tôi, thầy còn lên tận đường Âu cơ – Tân Bình đưa giấy báo cho mấy bạn khác. Tôi không ngờ  giây phút ở Sài Gòn là kỷ niệm sau cùng với thầy. Thời gian trôi qua, chúng tôi mãi miết với chuyện học hành và sự nghiệp, thỉnh thoảng mới có dịp nhắc đến thầy. Sau đó vài năm, thầy đã chuyển trường lên  vùng cao  dạy học. Một hôm, tôi thảng thốt khi nghe tin thầy bị bệnh nặng qua đời, nhưng hỏi bạn bè không ai biết thầy bệnh gì cả. Năm ấy, thầy còn rất trẻ, để lại bao nhiêu hoài bão còn dở dang. Chúng tôi bồi hồi, ngơ ngác và thương tiếc thầy vô cùng… Đôi khi sống trong hoài niệm, nhớ trường, nhớ bạn cũ ở Phan Thiết tôi cảm thấy thấm thía lời thầy năm xưa…

Vừa rồi nhân kỷ niệm 20 năm ngày ra trường của học sinh khoá 1979 –1982, tôi về gặp lại bạn bè và thầy cô giáo cũ. Mừng mừng, tủi tủi sau bao năm xa cách, tôi cảm thấy buồn vì thiếu vắng thầy… Được thầy Tám dạy văn lớp tôi, xưa ở chung nhà tập thể với thầy kể rõ sự tình, tôi mới biết thầy qua đời với một lý do thật tức tưởi: Trong một lần tìm đến nhà học sinh ở xa đưa giấy báo thi đại học, thầy giẫm phải một dầm gỗ khi lội qua suối. Vì bận bịu việc chấm thi chưa kịp tiêm ngừa, không đầy ba ngày sau, thầy đã bị cứng cơ nhai và lên cơn co giật. Căn bệnh phong đòn gánh (y học gọi là bệnh tétanos) đã cướp đi sinh mệnh của thầy. Hoàn cảnh dẫn đến cái chết của thầy giống trường hợp ngày trước thầy đã làm cho chúng tôi, cũng lặn lội tìm đến với học trò đưa giấy báo thi, làm cho tôi suy ngẫm và chợt nhận ra “cái nghiệp” trong nghề giáo của thầy. Chính thầy đã thương yêu, lo lắng cho học sinh, đôi khi quên cả bản thân để tổn hại đến tính mạng(!). Nhưng điều khiến tôi muốn nói với mọi người đã từng được thầy dạy dỗ, đó là tình cảm mộc mạc, chân tình và thầm lặng của thầy đã dành cho học sinh chúng tôi. Tấm lòng cao quý của một người thầy mà mãi đến bây giờ tôi mới cảm nhận hết.

Trước khi thầy mất, tôi chưa lần nào viết thư cảm ơn thầy về những điều thầy làm cho chúng tôi. Thời gian qua dường như tôi đã quên bẵng thầy? Điều đó cứ làm tôi day dứt mãi… Thế rồi, có một đêm, tôi bỗng nghe trong tiềm thức tiếng lách tách của máy đánh chữ quen thuộc năm nào… Dưới ánh sáng mờ mờ của cây đèn ngủ màu vàng, bóng thầy thoáng hiện trên vách. Tôi mơ màng tỉnh giấc, bàng hoàng như vừa gặp lại thầy. Sau đó, không chợp mắt được nữa, có điều gì thôi thúc, tôi vội vàng ngồi vào máy tính, say sưa ghi lại những dòng hồi ức đang tuôn trào. Lòng tôi như muốn  thắp lên nén hương thật ấm áp tưởng niệm trước vong linh thầy. Đêm ấy, bên cạnh bóng thầy, có bóng tôi nhỏ nhoi in trên vách.

                           ( Đăng trong tập nhiều tác giả - Ơn Thầy tập II - NXB tuồi trẻ 2003)

Chậu Lan đất

Cha mẹ tôi lấy nhau đã hơn năm mươi năm. Họ có với nhau bảy người con nhưng hầu hết đều ở xa, lâu lâu mới về thăm nhà.  Chị đầu của tôi cũng đã hơn năm mươi tuổi. Chị ở gần nhất, thỉnh thoảng đến thăm ông bà, nói cười vui vẻ đôi ba chuyện, có khi tắm táp cho bà tí chút rồi đi. Mẹ tôi đã ngoài bảy mươi , tóc bạc trắng như mây, khuôn mặt hiền từ và phúc hậu. Người ta thường thấy bà ngồi trên một chiếc xe lăn dưới hiên nhà nhìn ra đường xem ông đi qua, bà đi lại. Những khi chiều tà, đôi mắt bà thường hướng về cõi xa xăm như trông ngóng đứa con nào đó bất chợt trở về thăm nhà.

Mẹ tôi khi xưa là một phụ nữ đảm đang, chịu thương chịu khó, mười mấy năm một mình tần tảo mua bán, nuôi chồng khi thất nghiệp và cả bầy con ăn học nên người. Trong một lần gánh gạo đi chợ bán, mẹ tôi bị té nức xương chậu nhưng không biết, nên chân yếu dần và không đi được nữa.  Còn  cha tôi ngày ngày vẫn cọc cạch trên chiếc xe đạp mua từng viên thuốc, từng cà mên cháo hay thức ăn cho bà. Miệt mài như con chim trống tha mồi về tổ chăm sóc chim mái bị ốm. Chiều chiều ông lại ân cần đẩy xe cho bà dạo bờ sông hóng mát.

Vào phiên chợ Tết cuối cùng , nếu ai để ý sẽ thấy có một ông già dáng liêu xiêu cứ đi lên đi xuống hoài chỗ bán hoa kiểng chưng Tết. Sau một lúc ngập ngừng, ông mạnh dạn bước vào khu vực bán hoa. Ông chỉ vào một chậu Lan đất nhỏ chỉ có một nụ duy nhất , chưa có một dấu hiệu gì sẽ nở trong nay mai và hỏi:

-          Bao nhiêu tiền chậu Lan này vậy cô?

-          Thưa cụ ba mươi ngàn đồng ạ.

Ông cụ trả tiền và hăm hở bưng chậu Lan về nhà. Khi ông vừa bước vào nhà, bà đã kịp nhận ra trên tay ông chậu Lan đất quen thuộc và ngoái đầu nhìn theo. Ông cười cười đặt nó lên trên mặt tủ kê sáp bên cái giường của ông bà. Ông khoe:

-          Mình xem, tôi đi cả buổi chợ mới mua được cho mình chậu Lan này đấy!

Mẹ tôi tên là Ái Lan và bà rất thích hoa Lan. Nên năm nào cha tôi cũng mang về một chậu Lan đất. Vẫn như mọi khi bà giả vờ như không thích, nhưng vẫn không dấu được nụ cười móm mém trên môi:

-          Ông mua làm chi cây Lan le lưỡi vậy?

Ông nói thật chắc chắn:

-         Ư, vậy mà nó nở đúng giao thừa cho mình coi!

Quả thật,  như có phép lạ nụ Lan khô cằn và héo hắt ấy bỗng dưng hé nở đúng vào lúc giao thừa, đề sáng mùng một  xoè ra năm cánh đỏ thẫm như nhung. Mẹ tôi vui như vừa trở lại tuổi hoa niên.

Ngày đầu năm, hai ông bà ngồi bên hoa uống trà, ăn mức gừng và tha hồ ngắm nghiá chậu Lan. Lác đác trong nhà mấy đứa con không khi nào về đông đủ. Đâu đó ríu rít tiếng cười trẻ thơ của bầy cháu chắc. Từ nhỏ đến lớn dù ở đâu xa xôi cách mấy tôi cũng về nhà ăn Tết, có lẽ vì ở bên cha mẹ tôi mới thấy mùa xuân về trọn vẹn và ấm cúng.